Nasze działania

LUBOWO DRUGIE

Lokalizacja
osoby pochowane w Lubowie Drugim.jpg

Nasze Stowarzyszenie otrzymało dotację z Gminy Wronki na realizację projektu pt. "Historia obok nas. Odkrywamy dziedzictwo olęderskie Lubowa Drugiego". Dlatego w 2021 roku będziemy przeprowadzać prace porządkowe i szczegółową inwentaryzację na cmentarzu ewangelickim w Lubowie Drugim. 

Projekt został zainicjowany spotkaniem online, które odbyło się 24 kwietnia 2021. Podczas spotkania Joanna Wałkowska opowiedziała nieco o historii osadnictwa olęderskiego oraz naszych działaniach w miejscowości Lubowo Drugie. Z kolei Monika Jankowiak przedstawiła wyniki swojego genealogicznego "śledztwa" dotyczącego osób pochowanych na cmentarzu ewangelickim w Lubowie Drugim, czyli m.in. Augusta Gellerta, Paula i Friederike Grützmacherów, czy Ernstine Aschersleben.

 

Paul i Friederike Grutzmacher.jpg

Fragment prezentacji dot. osób pochowanych w Lubowie Drugim.

Poniżej historia naszych wcześniejszych działań w tym miejscu:

Cmentarz ewangelicki w Lubowie Drugim, w gminie Wronki położony jest na skraju wsi, na niewielkim pagórku. Podczas kwerendy w lipcu 2020 roku zarejestrowaliśmy tam 41 ram grobowców, w tym 3 ze stojącymi stelami i 2 z obramowaniami metalowymi, a także pojedyncze fragmenty nagrobków i 12 steli lub płyt zachowanych w całości. Zostało również przeprowadzone wstępne rozpoznanie roślinności, z którego wynika, że na cmentarzu tym występują aż 52 gatunki roślin naczyniowych, między innymi dąb szypułkowy, czeremcha amerykańska, lilak pospolity, śnieguliczka biała, szparag lekarski, orlik pospolity, barwinek pospolity, bluszcz pospolity, konwalia majowa, mydlnica lekarska,  fiołek wonny, rozchodnik kaukaski, czy rzadko występujący śniedek baldaszkowaty.

Gmina Wronki podjęła się realizacji wstępnych prac, polegających na wycince samosiejek i krzewów rosnących na nagrobkach, w szczególności inwazyjnej czeremchy amerykańskiej. Zostały wykonane wstępne prace porządkowe. Trwają konsultacje dotyczące formy zabezpieczenia lub usunięcia spróchniałej lipy. Mamy nadzieję, że uda się znaleźć optymalne rozwiązanie tego problemu.

 

Prace porządkowe w Lubowie Drugim: usuwanie samosiejek z nagrobków
Prace porządkowe w Lubowie Drugim: oczyszczanie nagrobków z ziemi i liści
Płyta nagrobna Augusta Gellerta

Pojawiliśmy się ponownie w Lubowie w listopadzie 2020 r., aby zająć się dalszymi pracami porządkowymi. Przy okazji dokonaliśmy ciekawych odkryć.

Jednym z nich jest dwujęzyczna płyta poświęcona leśniczemu, Augustowi Gellertowi. Jak się okazało, był on blisko związany ze znaną nam już skądinąd rodziną szlachecką. A oto treść polskojęzycznej części inskrypcji:


„August Gellert, urodzony d. 10 Grudnia 1780 r., umarły d. 2 Listopada 1847 r. W gorliwem pełnieniu podjętych obowiązków zawsze wytrwały. Zawdzięczając usługi, które wiernie i sumiennie przez 21 lat pełnił jako Leśniczy w lasach Lubowa, poświęcił ten głaz Jego pamięci dóbr tych właściciel, Zygmunt Kurnatowski w r. 1849”.


To ten sam Zygmunt Kurnatowski, którego nagrobek odnajdziemy w Orzeszkowo (powiat międzychodzki). Był on właścicielem majątku w Pożarowie, który obejmował również Lubowo. Augusta Gellerta łączyła z nim bliska znajomość, podobnie jak z rodziną Kwileckich. 


Druga część inskrypcji, o podobnej treści, wyryta jest w języku niemieckim pismem neogotyckim. 

Płyta nagrobna Augusta Gellerta.

Biała figurka aniołka, leżąca na nagrobku

Kolejnym ciekawym znaleziskiem jest ułamana figurka aniołka, leżąca na jednym z nagrobków dziecięcych.

Po dokładnym oznaczeniu miejsca odkrycia została zabezpieczona i oczyszczona. Dość rzadko spotyka się takie figurki na opuszczonych cmentarzach ewangelickich, dlatego warto o nią zadbać. Mamy nadzieję znaleźć właściwe, a jednocześnie bezpieczne miejsce dla jej ekspozycji.

Figurka aniołka po oczyszczeniu. Aniołek ma zachowaną lewą rękę, prawa jest odłamana, podobnie jak tułów od pasa w dół. Odłamane są też skrzydła.

A to już Aniołek po oczyszczeniu.

Po raz pierwszy wykonaliśmy też zdjęcia z drona, które pięknie pokazują, jak charakterystyczna roślinność cmentarza odcina się na tle okolicznych lasów sosnowych.

Cmentarz w Lubowie Drugim: zdjęcie lotnicze
Cmentarz w Lubowie Drugim: zdjęcie lotnicze

Autorem zdjęć z drona jest Filip Wałdoch.

Fragment kamiennego krzyża, widoczny motyw zdobniczy w postaci trzech wyrytych gwiazdek i fragment inskrypcji pisanej kursywą
Nagrobek z inskrypcją pisaną stylem gotyckim
Nagrobek z inskrypcją pisaną kursywą

Nagrobki na cmentarzu ewangelickim w Lubowie Drugim.

Na cmentarzu zachował się też nagrobek należący do Paula i Fryderyki Grützmacherów. Mimo zniszczeń, nadal można odczytać z niego inskrypcję:

 

„Hier ruhen unsere liebe Eltern, Paul Grützmacher, *27.10.1851, +7.11.1911. Friederike Grützmacher geb. Jeske *5.11.1848, +13.11.1919” (Tu spoczywają nasi ukochani rodzice, Paul Grützmacher, ur. 27.10.1851, zm. 7.11.1911. Fryderyka Grützmacher, z domu Jeske, ur. 5.11.1848, zm. 13.11.1919).

Nagrobek Paula i Friederike Grützmacher.

Nagrobek Paula

i Friederike Grützmacher.

Paul Grützmacher pochodził ze wsi Wreschin (obecnie Wrzeszczyna) pod Wieleniem. W latach 80-tych XIX wieku był on właścicielem młyna w Lubowie, a także w miejscowości Kuźnica Żelichowska. Ożenił się z Fryderyką Bertą Jeske, pochodzącą z miejscowości Niekosken (obecnie Niekursko) pod Trzcianką.

 

Z początku XX wieku pochodzi z kolei informacja o Kurcie Grützmacherze (1879-1931), który również był właścicielem młyna w Lubowie. Można więc przypuszczać, że był to syn Paula i Fryderyki Grützmacherów. Kurt ożenił się w 1922 roku z Marią Bertermann (1888-1928). Jej nagrobek, choć w bardzo złym stanie, także zachował się do dzisiaj na cmentarzu w Lubowie Drugim.

 

Rodzina Grützmacherów wcześniej posiadała młyny także w innych miejscowościach: Albert (1822-1903), pochodzący z Böskau (obecnie Byszkowo) był właścicielem młyna we Wrzeszczynie. Mógł on być ojcem Paula. Z kolei Erich (1838-1900), także z Byszkowa, posiadał młyn we wsi Popowo (powiat szamotulski).

 

Informacje o młynarzach z tamtych okolic można znaleźć w publikacji Maxa Bruhna, „Pommersche Mühlenmeister, Mühlenbesitzer und ihre Gehilfen”.

Nagrobek z inskrypcją pisaną stylem gotyckim

Nagrobek Marii Grützmacher, z domu Bertermann.