ORZESZKOWO

Cmentarz w Orzeszkowie (gmina Kwilcz, pow. międzychodzki) to niezwykłe, choć nieco zapomniane miejsce. Cmentarz ten wpisany jest do rejestru zabytków województwa wielkopolskiego pod nr 2067/A z 27.02.1986. Właścicielem obiektu jest Parafia Ewangelicko-Reformowana w Zelowie. 

Brama na cmentarzu w Orzeszkowie

Jest to jednocześnie cmentarz oraz lapidarium. To miejsce spoczynku osób różnej narodowości: Polaków, Niemców, a także osób przybyłych z innych krajów, jak Szwajcaria. Pośród osób zasłużonych dla walki

o niepodległość w pierwszym rzędzie należy wymienić Jana Wilhelma Kassyusza (1787-1848). Pochodził on

z rodziny czeskiej, która osiadła w Wielkopolsce pod koniec XVII wieku, uciekając przed prześladowaniami religijnymi z ojczystego kraju. W 1810 r. został pastorem parafii w Orzeszkowie. Pracował też w gimnazjum pruskim w Poznaniu, walcząc o utrzymanie języka polskiego w nauczaniu. Brał udział w powstaniu niepodległościowym w Wielkim Księstwie Poznańskim w 1848 roku: należał do Komitetu Narodowego, gdzie współpracował m.in. z Karolem Libeltem, opracowując materiał do prezentacji sprawy polskiej w parlamencie niemieckim. O jego zasługach świadczy żeliwny obelisk na cmentarzu w Orzeszkowie. Został on ufundowany przez mieszkańców Księstwa Poznańskiego, z inicjatywy Karola Libelta. Zawiera on inskrypcję o następującej treści: „J. W. KASSYUSZOWI / Prof. GIMN. / Poznańskiego / Kaznodziei Kalwińskiemu / w Orzeszkowie / Za zasługi / około / OJCZYZNY / LUDZKOŚCI / RODACY”. 

Spośród duchownych protestanckich pochowanych na tym cmentarzu, należy też wymienić Karola Diehla (1765-1831). Był on przewodniczącym Generalnego Konsystorza Wyznań Ewangelickich w Królestwie Kongresowym w latach 1828-1830. Był zdecydowanym zwolennikiem powstania listopadowego, w czasie którego organizował pomoc dla walczących. W Orzeszkowie pochowani są również przedstawiciele polskich rodów ziemiańskich: Bronikowskich, Kurnatowskich, Żychlińskich, wśród których również były osoby zasłużone

w działaniach niepodległościowych. Jest tam również nagrobek pochodzącej ze Szwajcarii Franciszki Persoy (1800-1886), która była opiekunką dzieci oraz wnuków Jana Henryka Dąbrowskiego i Barbary z Chłapowskich. Poza tym znajdują się tam nagrobki rodziny Dankwarth, czy Noak. Co ciekawe, znajdują się tam również nagrobki przeniesione z cmentarza ewangelicko-augsburskiego w Czempiniu. Jest to zatem miejsce pamięci bardzo ważne dla naszej historii, mimo to jest ono nadal nieco zapomniane.  

Od 2018 roku jednak wspólnie z Parafią Ewangelicko-Reformowaną w Zelowie oraz innymi instytucjami

i organizacjami staramy się regularnie dbać o to miejsce. Dwa razy w roku organizowane są prace porządkowe, w których uczestniczy również Kwileckie Centrum Kultury i Edukacji, sołtys wsi Orzeszkowo oraz mieszkańcy gminy Kwilcz. Co roku podczas Wszystkich Świętych organizujemy też zbiórkę publiczną na cmentarzu komunalnym na Miłostowie w Poznaniu. W 2020 roku wyjątkowo zbiórka została przeniesiona do sieci - na rzecz cmentarza można dokonać wpłaty tutaj

W ciągu ostatnich 2 lat wykonana została już część prac rewitalizacyjnych, m.in. prace pielęgnacji drzewostanu, renowacja nagrobka Kurnatowskich, czy renowacja nagrobka ks. Karola Diehla. Nadal jednak miejsce to wymaga ogromnego nakładu pracy i finansów. Utrzymanie cmentarza wiąże się bowiem z bieżącymi pracami porządkowymi, utrzymaniem i pielęgnacją zieleni, czy w końcu renowacją wielu zabytkowych nagrobków, popadających w ruinę. Ponadto potrzebna jest też wymiana ogrodzenia i wybrukowanie głównej alei. Cmentarz w Orzeszkowie ma jednak szanse stać się atrakcyjną wizytówką Gminy Kwilcz i Powiatu Międzychodzkiego. Dlatego prosimy wszystkich, którym leży na sercu los dziedzictwa kulturowego naszego regionu o wpłatę na rzecz Orzeszkowa. Każda złotówka przybliża nas do celu!

Neogotycki nagrobek Kurnatowskich w formie ażurowej ściany z dekoracyjnych cegieł, obramowanej dwoma filarami, z płytą inskrypcyjną w centrum

Nagrobek Kurnatowskich, odrestaurowany w 2019 roku dzięki ​funduszom Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Poznaniu, Powiatu Międzychodzkiego oraz Parafii Ewangelicko-Reformowanej z Zelowa. Prace wykonała firma Artkons.

Neogotycki grobowiec architektoniczny rodziny Bronikowskich. Nad portalem znajduje się inskrypcja: GROBOWIEC BRONIKOWSKICH 1863

Nagrobek Bronikowskich, wymagający prac konserwatorskich.

Żeliwny obelisk upamiętniający Kassyusza
Tablica na obelisku Kassyusza. Inskrypcja: J.W.KASSYUSZOWI, PROF. GIMN. POZNAŃSKIEGO KAZNOD. KALWIŃSKIEMU W ORZESZKOWIE
Tablica na obelisku Kassyusza: ZA ZASŁUGI OKOŁO OJCZYZNY I LUDZKOŚCI RODACY

Obelisk upamiętniający Jana Wilhelma Kassyusza.

Nagrobek Franciszki Persoy z odłamanym krzyżem, z inskrypcją: Ś.P. Franciszka Persoy, ur. w Szwajcaryi r. 1800, um. w Oporowie 22 Lipca 1880 r. Prosi o westchnienie
Tylna strona nagrobka Franciszki Persoy, z inskrypcją: Cudzoziemka poświęciła od 1820 roku życie swe familji Jenerałowej Dąbrowskiej

Nagrobek Franciszki Persoy.

Nagrobek Księdza Karola Diehla przed renowacją, pokryty był mchem i zanieczyszczeniami biologicznymi, napisy prawie nieczytelne
Nagrobek księdza Diehla po renowacji, oczyszczony, z inskrypcją: Tu spoczywają zwłoki ś.p. X. Karola Diehl. Prezes Konsystorza Wyznań Ewangelickich w Królestwie Polskim

Nagrobek ks. Karola Diehla (stan przed i po renowacji). Nagrobek Księdza Karola Diehla pokryty był mchem

i zanieczyszczeniami biologicznymi, napisy były prawie nieczytelne. Odrestaurowany został w 2020 roku ze środków przekazanych przez Parafię Ewangelicko-Reformowaną w Warszawie oraz pochodzących z organizowanej przez nasze Stowarzyszenie w 2019 roku zbiórki publicznej. Prace wykonała firma Artkons.

Nagrobek Augusta Schmidta (
Nagrobek pochodzący z Czempinia
Nagrobek Augusta Starka
Nagrobek Elisabett Burdien z Czempinia

Nagrobki pochodzące z cmentarza ewangelickiego w Czempiniu.