POZNAŃ - PRACE NAD UPAMIĘTNIENIEM CMENTARZY

 

W administracyjnych granicach Poznania istniało co najmniej 21 cmentarzy ewangelickich. Były to m.in. cmentarze należące do Parafii św. Krzyża, św. Piotra, św. Łazarza, św. Łukasza, św. Pawła i św. Mateusza. Cmentarze ewangelickie zachowane do dnia dzisiejszego znajdują się na terenie dawnych wsi: Morasko, Radojewo,  czy Nowa Wieś Dolna.

Od lipca 2020 r. uczestniczymy w pracach koordynowanych przez Wydział Kultury Urzędu Miasta Poznania, których celem jest upamiętnienie dawnych cmentarzy poznańskich. W prace zaangażowane jest m.in. nasze Stowarzyszenie i Cyfrowe Lapidarium Poznania. Tablice stopniowo będą umieszczane na terenie dawnych cmentarzy poznańskich.

Pierwsza tablica stanęła na początku kwietnia 2021 roku w Parku Manitiusa, który jest terenem dwóch dawnych cmentarzy ewangelickich. Dzięki temu mieszkańcy, a także turyści, mogą poznać bliżej historię tego miejsca.

Poniżej zdjęcia i historia cmentarzy na tym obszarze.

tablica w parku manitiusa.jpg

Park im. Gustawa Manitiusa w Poznaniu - tablica upamiętniająca dawne cmentarze. 

park2.jpg

Park im. Gustawa Manitiusa w Poznaniu - tablica upamiętniająca dawne cmentarze. 

Park Manitiusa - aleja (1).jpg

Park im. Gustawa Manitiusa w Poznaniu - teren dawnych cmentarzy ewangelickich. 

W 1895 roku zostały tutaj założone cmentarze ewangelickie parafii św. Pawła i św. Łukasza. Było to podyktowane wzrastającą wówczas liczbą ludności wyznania ewangelicko-augsburskiego, co związane było z osiedlaniem się nowych przybyszów z zachodniej części Rzeszy. Cmentarze obejmowały obszar między dzisiejszą ulicą Grunwaldzką na północy (ówcześnie Kaiserin Victoria Strasse), ul. Reymonta od wschodu, od południa dochodzącą do tego miejsca ul. Wyspiańskiego (Hardenberg Strasse) i do ul. Obozowej od zachodu. Na terenie obu nekropolii znajdowały się neogotyckie kaplice cmentarne i domy grabarzy. Do dnia dzisiejszego zachowała się tylko kaplica parafii św. Pawła, po wojnie użytkowana przez polską Parafię Ewangelicko-Augsburską (Luterańską) w Poznaniu.

 

W 1948 roku podjęto decyzję o likwidacji cmentarzy ewangelickich i utworzeniu w tym miejscu parku. W 1952 roku otwarto na terenie dawnych cmentarzy Park Zwycięstwa. Zabudowę cmentarną zlikwidowano w 1962 r., zachowując tylko kaplicę św. Pawła. Od 2000 roku patronem parku jest Gustaw Manitius, duchowny ewangelicki, który zginął w 1940 roku w Forcie VII.

Starsi poznaniacy nie zapomnieli o historii tej przestrzeni. Nieżyjąca już mieszkanka Grunwaldu, urodzona w 1925 roku, kilka lat temu wspominała o nietypowym pogrzebie, odprawionym na cmentarzu św. Pawła lub Łukasza

w okresie II wojny światowej. Dwudziestoletni chłopak, zmarły na tyfus, został wówczas pochowany w tym miejscu w trumnie zrobionej z szafy. W relacjach dotyczących już okresu powojennego wspomina się

o istniejących jeszcze na przełomie lat 40. i 50. XX wieku nagrobkach. Chłopcy uczący się w pobliskiej Szkole Powszechnej nr 1 (obecnie Szkoła Podstawowa nr 33) mieli podobno wtedy dewastować nagrobki ewangelickie. Z kolei w latach 60. tych studenci medycyny mieli wykopywać stamtąd czaszki, służące im do nauki anatomii.

O cmentarnym charakterze tego miejsca przypomina układ i charakter roślinności. W parku rosną przede wszystkim lipy, dęby i klony. Gdzieniegdzie natknąć można się na pozostałości kamiennych podmurówek

i alejek. Dawna kaplica cmentarna obecnie użytkowana jest przez Ewangeliczny Zbór Reformowany w Poznaniu.

poznań (1).jpg

Park Manitiusa - dawna kaplica cmentarna.